Gebelikte Kan Uyuşmazlığı

Kan uyuşmazlığı, anne ve babanın kan gruplarından yola çıkarak oluşacak olan bebek kan grubunun anne kanıyla uyumsuzluk göstermesi olasılığına verilen addır. Eğer bebeğin kan grubu elemanları anne kanı tarafından yabancı nesne olarak işlem görürse annenin kanındaki savunma mekanizmaları bebeğin kan grubu elemanlarına saldırıda bulunur. Bunun sonucunda bebeğin kanındaki hücreler parçalanmaya başlar ve çeşitli problemler ortaya çıkabilir.

Kan uyuşmazlığı çok çeşitli olabilmesine karşın en sık rastlanılan babanın Rh faktörünün pozitif olması ve annenin Rh faktörünün negatif olmasıdır. Bu durumda çiftler arasında bir uyuşmazlık vardır. Kan uyuşmazlığı olması mutlaka bebeğin hastalanacağı anlamına gelmez. Bebeğin kan uyuşmazlığından etkilenip etkilenmeyeceği öncelikle bebeğin kan grubuna daha sonra da anne hücrelerinin bebeğin bu "yabancı" olarak algıladığı kan hücrelerine saldırıp saldırmamasına bağlıdır. İlk gebeliklerde kan uyuşmazlığı nadiren problem yaratır. Sonraki gebeliklerde de gerekli önlemler alındığında kan uyuşmazlığının problem yaratması beklenmez.


Rh uyuşmazlığı ve AB0 uyuşmazlığı ne demektir?

Kan grupları, kanımızdaki kırmızı kan hücrelerinin içerdikleri farklı proteinlere göre temelde dört gruptur: A, B, AB ve 0.

Kişinin kan grubu ifade edilirken bunların yanı sıra RH ifadesi kullanılır. Rh (+) kanında D proteini bulunduğunu, Rh (-) ise bu proteinin bulunmadığını ifade eder. D proteini, Rh (-) grubuna sahip insanlar için vücuda yabancı bir maddedir. AB0 uyuşmazlığı ise gebelik döneminde sorun yaratmaz.

Kan uyuşmazlığının bebeğe ne tür zararları olabilir?

Kan uyuşmazlığının bebek için yarattığı en büyük tehlike bebekteki kan hücrelerinin yıkımına bağlı olarak anemi (kansızlık) gelişmesi bunu yenmek için bebek kan hücresi üretimini arttırır fakat karaciğerdeki artmış üretim nedeniyle diğer gerekli olan proteinlerin üretimi azalır. Bu nedenle ortaya çıkan dengesizlik sonucu fetüsün vücudunda su birikmeye başlar ve fetüsün yaşamını tehdit eden bir durum ortaya çıkar.

Etkilenmiş kan uyuşmazlığı hastalığını önlemek için ne yapılır?

Kan uyuşmazlığı hastalığı, Anti D iğnesi yaptırmayan kadınlarda özellikle 3-4 doğumdan sonra her bebekte görülmeye başlar. Kan uyuşmazlığının böylece anne vücuduna bir kez yerleşmesinden sonra tedavisi yoktur. Bu nedenle koruyucu önlemler almak çok gereklidir.

Kişinin kan grubu ifade edilirken bunların yanı sıra RH ifadesi kullanılır. Rh (+) kanında D proteini bulunduğunu, Rh (-) ise bu proteinin bulunmadığını ifade eder. D proteini, Rh (-) grubuna sahip insanlar için vücuda yabancı bir maddedir. ABO uyuşmazlığı ise gebelik döneminde sorun yaratmaz.

Kan uyuşmazlığının bebeğe ne tür zararları olabilir?

Kan uyuşmazlığının bebek için yarattığı en büyük tehlike bebekteki kan hücrelerinin yıkımına bağlı olarak anemi (kansızlık) gelişmesidir. Bunu yenmek için bebek kan hücresi üretimini arttırır fakat karaciğerdeki artmış üretim nedeniyle diğer gerekli olan proteinlerin üretimini azaltır. Bu nedenle ortaya çıkan dengesizlik sonucu fetüsün vücudunda su birikmeye başlar ve fetüsün yaşamını tehdit eden bir durum ortaya çıkar.

Etkilenmiş kan uyuşmazlığı hastalığını önlemek için ne yapılır?

Kan uyuşmazlığı hastalığı, Anti D iğnesi yaptırmayan kadınlarda özellikle 3-4 doğumdan sonra her bebekte görülmeye başlar. Kan uyuşmazlığının böylece anne vücuduna bir kez yerleşmesinden sonra tedavisi yoktur. Bu nedenle koruyucu önlemler alınmalıdır.

Kan uyuşmazlığı tipine göre belirtiler ve önleyici tedbirler farklılık gösterir. AB0 gruplarına ait uyuşmazlık daha hafif geçer, fakat Rh uyumsuzluğu çok ağır hastalıklara neden olabilir. AB0 kan grubu uyuşmazlığı belirtileri bebeklerde çok hafif görülür ve bunun için pratikte iğne yapılması gerekmez.

Kan uyuşmazlığı iğnelerinin yapılmaması daha sonraki gebeliklerde sorun çıkmasına neden olabilir. Böyle oluşan bazı ağır durumlarda bebekler anne karnında kaybedilebilmektedir. Ağır kan uyuşmazlığı hastalığı durumlarında anne karnındaki bebekte kansızlık, sarılık, vücudunda su toplanması gibi belirtiler oluşur. Bebek doğduğu anda sarıdır. Bu bebeklerin tedavisi fototerapi (ışık tedavisi) veya kan değiştirilmesi (exchange transfuzyon) ile yapılmaktadır. Fakat uzun süreli ağır sarılık durumları bebek beyninde ve diğer organlarında geri döndürülemeyen ağır zedelenmelere neden olabilir.

Kan uyuşmazlığı neden ilk gebelikte hastalığa yol açamaz?

Kan grubu uyuşmazlığı olan gebeliklerde anne karnında ve özellikle doğum sırasında bebeğe ait kan hücreleri anneye plasenta (halk arasında "bebeğin sonu" veya eşi denilen organ) yoluyla geçebilir. Bu geçiş sonrasında anne, bebeğin kan hücrelerini yabancı bir madde olarak algıladığından bazı bağışıklık sistemi maddeleri (yani antikorlar) salgılar. Bu maddeler bebeğe yine plasenta yoluyla geçerek bebeğe ait kan hücrelerini parçalar. İlk doğum sırasında oluşan bu maddeler bebek doğmuş olduğundan etkileyemez. Fakat daha sonraki gebelikler sırasında anne vücudunun bağışıklık sistemi yeniden çalışmaya başlar. Daha anne karnındayken bebeğe geçen bu maddeler bebek kan hücrelerini parçalamaya başlar. Böylece "etkilenmiş kan uyuşmazlığı" durumu oluşur.

Sonuç olarak: Doğum öncesi izlemeler sırasında her gebe kadının kan grubu doğumdan önce öğrenilmelidir. Rh negatif bulunan annelerin eşlerinin kan grupları da öğrenilerek kan uyuşmazlığı açısından önlem alınmalıdır. Günümüzde yapılan uygulama ile 28 haftalık gebelik sırasında ve bebek kan grubu Rh pozitif olarak bulunursa doğumdan hemen sonra gerekli olan iğnenin yapılmasıyla bu hastalık neredeyse tamamıyla önlenebilmektedir.